Rize’nin Pazar ilçesinde yaban mersini üreticileri, bahçelerine zarar veren ayılara karşı yörede “carimangana” olarak bilinen geleneksel düzeneği yeniden kullanmaya başladı. Su, ahşap ve tenekelerden oluşan sistem, çıkardığı yüksek sesle ayıları bahçelerden uzak tutuyor.

Pazar ilçesine bağlı Irmak köyünde yaşayan Mustafa Çatan, Yusuf Çatan ve İbrahim Ergül, çay tarımına ek gelir sağlamak amacıyla yörede “likapa” veya “mavi yemiş” olarak bilinen yaban mersini üretimine yöneldi. Tarım ve Orman İl Müdürlüğünün desteğiyle kurulan bahçelerde fidanların büyümesinin ardından ürün alınmaya başlandı.

Üreticilerin emek vererek yetiştirdiği yaban mersini bahçeleri, bir süre sonra ayıların hedefi oldu. Bahçelere giren ayılar, hem ürünlere hem de fidanlara zarar verdi. Saldırıların artması üzerine üreticiler, geçmişte mısır ve patates tarlalarını yaban hayvanlarından korumak amacıyla kullanılan atadan kalma yöntemi yeniden kurdu.

Suyun gücüyle çalışıyor

Yörede “carimangana” adı verilen düzenek, uzun bir ağacın bir bölümünün oyularak su haznesine dönüştürülmesiyle hazırlanıyor. Tahterevalli şeklinde yere sabitlenen ağacın oyuk kısmına sürekli su akıtılıyor.

Hazne dolduğunda suyun ağırlığıyla aşağıya inen ağaç, su boşaldıktan sonra yeniden yukarı kalkıyor. Bu hareket sırasında ağacın tenekelere çarpmasıyla güçlü bir ses meydana geliyor. Belirli aralıklarla tekrarlanan sesin ayıları ürküterek bahçeden uzaklaştırdığı belirtiliyor.

“Şimdilik işe yaradı”

Yaban mersini üretiminin oldukça zahmetli olduğunu belirten Mustafa Çatan, bölgede soğuk hava deposu bulunmaması nedeniyle toplanan ürünün kısa sürede tüketilmesi gerektiğini söyledi.

Ayıların bahçelere girerek fidanları söktüğünü ve ürünlere zarar verdiğini ifade eden Çatan, “Geçen yıl bir kez saldırı olmuştu. Bu yıl ise saldırılar artınca atalarımızın kullandığı ayı savar sistemini kurduk. Şimdilik işe yaradı. İlerleyen günlerde yeniden bir sorun yaşanıp yaşanmayacağını göreceğiz” dedi.

Geçmişte mısır ve patates tarlalarında kullanılıyordu

Düzeneği kuran İbrahim Ergül ise carimangananın geçmiş yıllarda tarım alanlarını yaban hayvanlarından korumak amacıyla yaygın olarak kullanıldığını belirtti.

Sistemin tamamen suyun ağırlığıyla çalıştığını anlatan Ergül, “Su çanağı dolduruyor, ağırlık artınca hazne boşalıyor ve ağaç yeniden yukarı kalkıyor. Tenekelere çarpmasıyla çıkan ses, ayıyı ürkütüyor ve bahçeye yaklaşmasını engelliyor” diye konuştu.

“Bu kadar emeğin zarar görmesi üzücü”

Bahçesinin ayı saldırısı sonucu zarar gördüğünü söyleyen Yusuf Çatan da yaban mersininin hem üretiminin hem de hasadının büyük emek gerektirdiğine dikkat çekti.

Ürünlerin tek tek elle toplandığını belirten Çatan, “Uzun süre emek vererek yetiştirdiğimiz, gözümüz gibi baktığımız bahçenin ayılar tarafından tahrip edilmesi hepimizi üzdü. Fidanlar söküldü, bahçe zarar gördü. Ürünü koruyabilmek için geleneksel yönteme başvurduk” ifadelerini kullandı.

Üreticiler, carimangana düzeneğinin etkili olmasını ve hasat dönemi boyunca ayıların bahçelerden uzak kalmasını umut ediyor.